Krakowscy iraniści

Franciszek Machalski (1904-1979)

Franciszek Machalski urodził się w Braddock (USA) w rodzinie emigrantów, ale w wieku 6 lat wrócił do Polski do wsi Żołynia pod Łańcutem. W 1924 r. rozpoczął studia na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie. Początkowo studiował filologie polską i germańską, następnie także orientalistykę. W latach 1929-1931 pełnił funkcję zastępcy asystenta przy Katedrze Historii Islamu lwowskiej uczelni. Od 1931 do wybuchu drugiej wojny światowej był nauczycielem języka polskiego w szkołach średnich - w Tłumaczu i Tarnopolu. Z tego okresu pochodzą jego pierwsze publikacje poświęcone tematyce orientalistycznej, np. Myśl indyjska w poezji A. Langego (Przegląd Orientalistyczny VII, 1932), czy Uwagi o liczbie mnogiej rzeczowników w Safar-nāmeh (Rocznik Orientalistyczny XIII, 1937). W 1941 r. został aresztowany przez KGB i osadzony w więzieniu w Wierchnieuralsku. Po zwolnieniu dołączył do armii gen. Andersa, z którą znalazł się w Iranie. Przebywał tam z przerwami w latach 1942-1946. Swoje relacje z pobytu na Środkowym Wschodzie opisał w książce Irańskie wędrówki (Warszawa 1960). W tym okresie włączył się bardzo aktywnie w działalność oświatową i kulturalną polskiej emigracji. Uczył, wizytował polskie szkoły rozsiane w różnych punktach Iranu, brał udział w organizowaniu harcerstwa. Był członkiem Polskiego Towarzystwa Studiów Irańskich, które powstało w Teheranie z inicjatywy profesorów Uniwersytetu Wileńskiego. Zadaniem Towarzystwa miało być głębsze poznanie kultury Iranu, a także próba zainteresowania elit irańskich historią i kulturą Polski. Towarzystwo wydawało pismo Studia Irańskie (Etudes Iraniennes) w języku polskim i francuskim. W 1945 r. został członkiem prestiżowego Towarzystwa Iranoznawczego (Andżoman-e Irānszenāsi) w Teheranie. W 1946 r. wyjechał do Bejrutu, a rok później powrócił do Polski. W 1951 r. rozpoczął pracę na Uniwersytecie Jagiellońskim. W 1969 r. został profesorem nadzwyczajnym. Przez wiele lat pełnił funkcję prezesa Oddziału Krakowskiego Polskiego Towarzystwa Orientalistycznego, był członkiem Komisji Orientalistycznej PAN, był także wieloletnim redaktorem rocznika Folia Orientalia. W latach 1966-1969 pełnił funkcję prodziekana Wydziału Filologicznego UJ.

Władysław Dulęba (1920-1987)

Władysław Dulęba urodził się w miejscowości Tłumacz niedaleko Stanisławowa. Tam też ukończył w 1941 r. szkołę średnią. W czasie wojny zajmował się różnymi dorywczymi pracami, najpierw w Stanisławowie, potem w Mościcach. Pod koniec wojny przyjechał do Krakowa, a w 1945 r. zapisał się na studia anglistyczne i orientalistyczne na Uniwersytecie Jagiellońskim. Wkrótce jednak zmuszony był je przerwać na wiele lat. Przez jakiś czas pracował dla sponsorowanego przez Brytyjczyków periodyku The Voice of England, szybko zamkniętego przez władze. Między 1950 a 1973 r. pracował w Wydawnictwie Muzycznym m.in. jako redaktor techniczny, a od 1965 r. jako redaktor naczelny. W 1960 r. powtórnie rozpoczął studia orientalistyczne na Uniwersytecie Jagiellońskim. Ukończył je sześć lat później, uzyskując tytuł magistra w dziedzinie literatury perskiej. W tym samym roku rozpoczął pracę na uniwersytecie. W 1979 r. obronił swą pracę doktorską poświęconą legendzie o Cyrusie w Księdze Królewskiej, a w 1986 r. otrzymał tytuł doktora habilitowanego na podstawie pracy Klasyczne podstawy poetyki perskiej. Zmarł nagle podczas pobytu w Kanadzie.

Wojciech Skalmowski (1933-2008)

Poznaniak Wojciech Skalmowski - językoznawca, krytyk literacki i eseista w jednej osobie. Studiował iranistykę w Krakowie i w Berlinie na Uniwersytecie Humboldta, gdzie w 1960 r. obronił doktorat. Po powrocie do Krakowa pracował w Katedrze Językoznawstwa Ogólnego UJ. W 1968 r. otrzymał stypendium do Iranu. W obliczu wydarzeń marcowych zdecydował się nie wracać do Polski, udając się na emigrację do Belgii, gdzie rozpoczął w 1970 r. pracę na Uniwersytecie Katolickim w Leuven. Nawiązał wówczas stałą współpracę z Kulturą, w której zamieszczał teksty pod pseudonimem Maciej Broński. W 1975 r. otrzymał tytuł profesora zwyczajnego w Departamencie Studiów Orientalistycznych i Slawistycznych Uniwersytetu w Leuven. Pracę wykładowcy zakończył w 1998 r.

Marek Smurzyński (1954-2009)

Łodzianin, Marek Smurzyński, ukończył studia polonistyczne w Łodzi (1977) i iranistyczne w Warszawie (1986), a doktorat z literatury perskiej obronił na Uniwersytecie Teherańskim (1997) i nostryfikował na Uniwersytecie Warszawskim. W Instytucie Filologii Orientalnej UJ pracował od roku 1998 jako lektor, wykładowca, wreszcie adiunkt. Był autorem cennych prac o literaturze, kulturze i historii świata irańskiego, badaczem znany i ceniony w międzynarodowym środowisku iranistycznym, członkiem Societas Iranologica Europaea The Middle East Studies Association. Był także tłumaczem perskiej poezji na język polski i poezji polskiej na język perski, tłumaczem przysięgły języka perskiego (w latach 80. pracował dla Budimexu w Iranie, a w 2005 r. dla ISAF/NATO w Kabulu). Był naukowcem i tłumaczem łączącym całym swoim życiem dwie pozornie odległe kultury. Zmarł nagle 12 grudnia 2009 r.